توسط : ضرورت تدوین استانداردهای حرفه‌ای، آموزش و حفظ محرمانگی اطلاعات موکل
به گزارش عقیق نیوز، حسن گروسی، عضو هیأت علمی دانشگاه و وکیل پایه یک دادگستری با اشاره به ورود گسترده هوش مصنوعی به فعالیت‌های روزمره حقوقی، تأکید کرده است که بحث اصلی دیگر بر سر پذیرش یا رد این فناوری نیست، بلکه مسئله مهم‌تر، چگونگی استفاده حرفه‌ای، مطمئن و مسئولانه از آن است. پرسش اصلی این است که چگونه می‌توان از ظرفیت هوش مصنوعی برای افزایش سرعت و کیفیت خدمات حقوقی بهره گرفت، بی‌آنکه اعتماد موکل، محرمانگی اطلاعات پرونده و استقلال حرفه‌ای وکیل مورد آسیب واقع شود.
🔸 محرمانگی؛ اصلی قدیمی با چالشی جدید
حفظ اسرار موکل از اصول دیرینه حرفه وکالت است و در حقوق ایران نیز صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست. ماده ۳۰ قانون وکالت، ماده ۹ آیین‌نامه اجرایی لایحه استقلال و بند ۱ ماده ۱۲۵ آن، افشای اسرار موکل را مستوجب مجازات انتظامی دانسته‌اند. مسئله امروز، نحوه اجرای این اصل در محیطی است که قانون‌گذار سنتی با پدیده‌هایی مانند هوش مصنوعی مولد، پردازش ابری و انتقال اطلاعات پرونده به سامانه‌های هوشمند روبه‌رو نبوده است.
🔸 تجربه نهادهای حرفه‌ای وکالت در کشورهای مختلف
انجمن وکلای آمریکا (ABA) در نظریه رسمی شماره ۵۱۲، استفاده از هوش مصنوعی مولد را در پرتو تکالیف حرفه‌ای (شایستگی، حفظ اطلاعات موکل، ارتباط مناسب، نظارت و صحت مطالب) بررسی کرده است. در فرانسه، شورای ملی کانون‌های وکلا (CNB) استفاده از هوش مصنوعی را با اصول بنیادین حرفه پیوند داده است. کانون وکلای استان کبک و انتاریو در کانادا راهنماهای عملی و چک‌لیست‌هایی برای انتخاب ارائه‌دهنده فناوری، حفاظت از داده‌ها و تدوین سیاست داخلی هوش مصنوعی تهیه کرده‌اند. شورای کانون‌ها و انجمن‌های حقوقی اروپا (CCBE) نیز بر ضرورت شناخت نحوه پردازش داده و راستی‌آزمایی خروجی هوش مصنوعی تأکید دارد.
🔸 وظیفه مرکز و کانون‌های وکلا در ایران
نویسنده پیشنهاد کرده است که ابتکار عمل در حوزه استانداردهای حرفه‌ای استفاده از هوش مصنوعی، تا حد امکان در اختیار خود نهاد وکالت باشد. کانون‌ها می‌توانند با تشکیل کارگروه «هوش مصنوعی و حرفه وکالت»، راهنمای عملی استفاده از این فناوری را تدوین کنند و الگوی «سیاست استفاده از هوش مصنوعی در مؤسسات حقوقی» را تهیه نمایند. این استانداردها بهتر است در مرحله نخست آموزشی و حمایتی باشند، نه آنکه بلافاصله به مجموعه‌ای تازه از مسئولیت‌های انتظامی تبدیل شوند.
🔸 وظیفه وکلا و ضرورت آموزش
از وکیل انتظار نمی‌رود متخصص برنامه‌نویسی باشد، اما شناخت متعارف ابزاری که در کار حرفه‌ای از آن استفاده می‌کند، انتظار نامعقولی نیست. وکیل باید بداند داده‌ها چگونه پردازش می‌شوند، اطلاعات غیرضروری را وارد سامانه نکند و خروجی هوش مصنوعی را جایگزین قضاوت حقوقی خود قرار ندهد. ماده ۱۰ آیین‌نامه اجرایی لایحه استقلال، بهره‌مندی وکلا از برنامه‌های آموزشی را حق آنان دانسته و کانون را موظف به برنامه‌ریزی کرده است. بنابراین، آموزش هوش مصنوعی را می‌توان بخشی از حق وکیل بر آموزش حرفه‌ای روزآمد دانست.
🔸 نقش دولت؛ زیرساخت حقوقی و امنیتی، نه مداخله در استقلال حرفه‌ای
دولت باید زیرساخت عمومی لازم برای حفاظت از داده‌های شخصی، امنیت سایبری، شفافیت ارائه‌دهندگان خدمات هوش مصنوعی و مسئولیت آنان را فراهم کند، اما تنظیم‌گری دولتی نباید به مسیری برای دسترسی گسترده‌تر به اطلاعات محرمانه یا مداخله در استقلال حرفه وکالت تبدیل شود.
🔸 هدف: استاندارد روشن، آموزش کافی و ابزار امن
نویسنده در جمع‌بندی تأکید کرده است که هدف نباید افزودن مسئولیت‌های مبهم و تازه بر وکیل باشد. پیش از مسئولیت‌سازی، باید استاندارد روشن، آموزش کافی و ابزار امن در اختیار وکیل قرار گیرد. در نهایت، فناوری ممکن است شیوه کار وکیل را تغییر دهد، اما اعتماد، سرمایه اصلی رابطه وکیل و موکل، همچنان پابرجاست.
